跳转到内容

老傣仂文

来自云南百科
(重定向自西双版纳老傣文)

Template:Infobox WS

老傣仂文(又叫昙文、勐文、昙摩文、兰纳文;Unicode:傣昙文)是书写傣仂语、傣艮语、北泰语的元音附标文字文字,曾为兰纳王国(公元1262至1558)的官方语文之一(另外还通行一种源于Template:Tsl的文字)。创制之初仅用于宗教活动,称之为昙摩(傣仂语:Template:Script,新傣仂文:ᦒᧄ [tʰam])文。

名称

老傣文在其使用区域(包括泰国北部)被称为昙摩文(傣仂语:Template:Script;Template:Lang-nod)、勐文(Template:Lang-nod;Template:Script)[注 1]或傣昙文。在傣仂语中也存在对此文字的自称(老)傣仂文(Template:Script,tʷo Daiq͡y lɯ꜂),在老挝也存在自称佬昙文(Template:Script,tʷo Laːw꜀ Dhamm̶a̶)。同时,在汉语中还存在(老)西双版纳傣文的他称,在泰语中也存在兰纳文、兰纳昙文(泰语:อักษรธรรมล้านนา;派汶:àk-sɔ̌ɔn Tam Láan-naa)等他称。在制定Unicode标准时,中方派去的傣族学者希望将Unicode区块命名为“老西双版纳傣文”(OLD XISHUANG BANNA DAI)[1]、“老傣仂文”(OLD TAI LUE)[2],寮方推举“佬昙文”(LAO THAM)[3]缅方由于国内经济和内战问题未能联系到东掸邦的傣痕族学者故只提辅助性意见[4],代表泰方的西方学者推举“兰纳文”(LANNA)这一他称[5](泰语没有使用老傣文书写的历史,而使用老傣文书写的北泰语将其称作“傣昙文”)。

早期的Unicode提案命名为“兰纳文”,最后采纳了“傣昙文”作为区块名称。[6][7]

使用区域

用兰纳文书写的语言主要有:

  • 泰国北部的北泰语,又称兰纳语,自称傣阮语([taj˧ ɲuːən˧])(Kham Mueang, Template:Script, [kam˧ mɯːəŋ˧])。这种语言和泰语十分接近,有600万人使用。但是现在已经改用泰文来书写。
  • 傣仂语,又称西双版纳傣语。有70万人使用。原本使用兰纳文。傣泐人是跨境民族,分居于中华人民共和国、老挝、泰国、缅甸,由于中国文化大革命等运动的迫害,原居于西双版纳的傣泐纷纷迁徙到他国。中华人民共和国1954年在原文字基础上进行了修改,新文字称为新傣仂文;中华人民共和国境外的傣泐人有的改用寮文,有的改用泰文。
  • 缅甸掸邦的傣艮(昆)语。有12万人使用。兰纳文是这种语言的唯一文字。

字母表

辅音

兰纳体老傣文 艮体
全阴调 阴声调 阳声调 阴声调
前爆 全淸 次淸 淸擦音 全浊 浊擦音 梵语浊送气 鼻音 淸鼻
File:Lanna-1.png
kǎ
/k/
高
File:Lanna-2.png
khǎ
/x/
高
File:Lanna-3.png
khǎ
/x/
高
File:Lanna-4.png
ka᷇
/k/
低
File:Lanna-5.png
kha᷇
/x/
低
File:Lanna-6.png
kha᷇
/x/
低
File:Lanna-7.png
nga᷇
/ŋ/
低

ngǎ
/ŋ/
高
File:Lanna-8.png
chǎ
/t͡ɕ/
高
File:Lanna-9.png
sǎ
/s/
高
File:Lanna-10.png
cha᷇
/t͡ɕ/
低
File:Lanna-11.png
sa᷇
/s/
低
File:Lanna-12.png, File:Lanna-jh-Lue.png
sa᷇
/s/
低
File:Lanna-13.png
nya᷇
/ɲ/
低
Template:Script
nyǎ
/ɲ/
高
File:Lanna-14.png
la tǎ
/t/
高
File:Lanna-15.png, File:Lanna-ratha-Lue.png
la thǎ
/tʰ/
高
使用File:Lanna-17.png File:Lanna-15-5.png
la tha᷇
/tʰ/
低
File:Lanna-16.png
la na᷇
/n/
低
File:Lanna-17.png
dǎ
/d/
中
File:Lanna-18.png
tǎ
/t/
高
File:Lanna-19.png
thǎ
/tʰ/
高
File:Lanna-20.png
ta᷇
/t/
低
File:Lanna-21.png
tha᷇
/tʰ/
低
File:Lanna-22.png
na᷇
/n/
低

nǎ
/n/
高
File:Lanna-23.png
bǎ
/b/
中
File:Lanna-24.png
pǎ
/p/
高
File:Lanna-25.png
phǎ
/pʰ/
高
File:Lanna-26.png
fǎ
/f/
高
File:Lanna-27.png
pa᷇
/p/
低
File:Lanna-28.png
fa᷇
/f/
低
File:Lanna-29.png
pha᷇
/pʰ/
低
File:Lanna-30.png
ma᷇
/m/
低

mǎ
/m/
高
未分类
File:Lanna-31.png
ya᷇
/ɲ/
低
File:Lanna-44.png
yǎ
/j/
中
File:Lanna-32.png
ha᷇
/h/
低
File:Lanna-33.png
la᷇
/l/
低
File:Lanna-34.png
wa᷇
/w/
低
File:Lanna-35.png
sǎ
/s/
高
File:Lanna-36.png
sǎ
/s/
高
File:Lanna-37.png
sǎ
/s/
高
File:Lanna-38.png
hǎ
/h/
高
File:Lanna-39.png
la᷇
/l/
低
File:Lanna-40.png, File:Lanna-a.png
ǎ
/ʔ/
中
File:Lanna-41.png
ha᷇
/h/
低
File:Lanna-lae.png, File:Lanna-lae-Lue.png
lāe
/lɛ̄ː/
File:Lanna-na.png
nā
/nāː/
File:Lanna-ss.png
sǒr sǒng ho᷇ng
/sɔ̌ː sɔ̌ːŋ hɔ᷇ːŋ/
File:Lanna-nyny.png
nya᷇ nya᷇
/ɲa᷇ʔ ɲa᷇ʔ/
File:Lanna-rarong.png
ra rōng
/la᷇.hōːŋ/
File:Lanna-42.png
lu᷇e
/lɯ᷇ʔ/
File:Lanna-43.png
lūe
/lɯ̄ː/

元音

符号

File:Lanna word mang-galasutta.svg
maṅgala
File:Lanna word ma-nggalasutta.svg

后鼻音符号(Template:Script  )可以放在任何一个辅音上,作用不同,如“Template:Script ”(maᵑ̇gaˡa读作mang ga la)、“Template:Script  ”(magaᵑ̇ˡa读作ma ngga la)、“Template:Script  ”(magaˡaᵑ̇读作ma ga lang);要书写“ma ga ngla”或“ma gang la”,必须把“l”写成独立的字:“Template:Script”(ma ga ngˡa)、“Template:Script”(ma gaᵑ̇ la)。

梵语鼻化符号(Template:Script)用在长aː上则在梵傣对音中表示m尾音,在模仿梵语读音时读做ng尾音,此外:

  • 在景栋语中,用在其它元音(如短i)上一律读做ng尾音;
  • 在淸迈语中,用在短a上读做ng尾音,如遇声母带有下加字ᵚ时候还可用来与下加字ᵚ共同强调声母自带短元音o(此时不添加任何韵尾)。

“Template:Script/禁读”(英语:Ra-Haam)符号是Martin Husken在Unicode中做的一个码位,即可以景洪和景栋的前字R鼻尾,也可在淸迈用作懒音符或在景洪和景栋用作懒音符的一种形式,景洪和景栋的另一种懒音符则用“痕-仂止音符”(Template:Script )表达,形状类似后鼻音符号的淸迈字形。

后鼻音符号 前字r鼻尾 懒音
编码 字形 编码 字形 编码 字形
景洪 Template:Script [7] 介于๘和ꞔ̛之间[2] Template:Script [5][8] Template:Script Template:Script Template:Script [7] Template:旋转 Template:旋转
景栋 ๎ s
淸迈 File:Lanna unslid mai kang lai.svg 无 无 ʂ 无

对比

老傣文 新傣文 Template:Link-th 缅甸系 古音构拟 现代傣仂语音
兰纳体 傣艮体 下标 特殊 字母 韵尾 泰文 老挝文 缅文 傣绷文 IPA 高低
File:Lanna-1.png ᨠ Template:Script ᦂ ᧅ ก ກ က ၵ /k/ /k/ 高
File:Lanna-2.png ᨡ Template:Script ᦃ ข ຂ ခ ၶ /kʰ/ /x/
File:Lanna-3.png ᨢ Template:Script ฃ /x/
File:Lanna-4.png ᨣ Template:Script ᦅ ค ຄ ဂ (ၷ) /g/ /k/ 低
File:Lanna-5.png ᨤ Template:Script ᦆ ฅ /ɣ/ /x/
File:Lanna-6.png ᨥ Template:Script ฆ Template:Script ဃ (ꧠ) /gʱ/
File:Lanna-7.png ᨦ Template:Script 韵尾Template:Script

韵尾Template:Script

ᦇ ᧂ ง ງ င င /ŋ/ /ŋ/
File:Lanna-8.png ᨧ Template:Script ᦈ จ ຈ စ ၸ /c/ /ts/ 高
File:Lanna-9.png ᨨ Template:Script ฉ (ຉ) ဆ (ꧡ) /cʰ/ /s/
File:Lanna-10.png ᨩ Template:Script ᦋ ช ຊ ဇ (ꩡ) /ɟ/ /ts/ 低
File:Lanna-11.png ᨪ Template:Script ᦌ ซ (ၹ) /z/ /s/
File:Lanna-12.png ᨫ Template:Script ฌ (ຌ) ဈ (ꧢ) /ɟʱ/
未编码
File:Lanna-13.png ᨬ Template:Script 前音File:Lanna-nyny.png ญ (ຎ) ည ၺ /ɲ/ /j/
File:Lanna-14.png ᨭ Template:Script 使用

端组

使用

端组

ฏ (ຏ) ဋ (ꩦ) /ʈ/ /t/ 高
File:Lanna-15.png ᨮ Template:Script 介音Template:Script

一个未编码形式

ฐ (ຐ) ဌ (ꩧ) /ʈʰ/ /tʰ/
File:Lanna-17.png ᨯ Template:Script ᦡ ᧆ ด ດ (ၻ) /ɗ/ /d/
使用

端组

使用

端组

ฑ (ຑ) ဍ (ꩨ) /ɖ/ /t/ 低
File:Lanna-15-5.png ᨰ Template:Script ฒ (ຒ) ဎ (ꩩ) /ɖʱ/ /tʰ/
File:Lanna-16.png ᨱ Template:Script ณ (ຓ) ဏ (ꧣ) /ɳ/ /n/
File:Lanna-18.png ᨲ Template:Script ᦎ 使用

ᧆ

ต ຕ တ တ /t/ /t/ 高
File:Lanna-19.png ᨳ Template:Script ᦏ ถ ຖ ထ ထ /tʰ/ /tʰ/
File:Lanna-20.png ᨴ Template:Script ᦑ ท ທ ဒ (ၻ) /d/ /t/ 低
File:Lanna-21.png ᨵ Template:Script ᦒ ธ (ຘ) ဓ (ꩪ) /dʱ/ /tʰ/
File:Lanna-22.png ᨶ Template:Script ᦓ ᧃ น ນ န ၼ /n/ /n/
N3238 未编码 字形介于Template:Script、Template:Script之间,文档中未举例,故来源未知。 /naa/?/ɳna/? /n/
File:Lanna-23.png ᨷ Template:Script ᦢ Template:Script

ᧇ

บ ບ (ၿ) /ɓ/ /b/ 高
Template:Script
File:Lanna-24.png ᨸ Template:Script ᦔ ป ປ ပ ပ /p/ /p/
File:Lanna-25.png ᨹ Template:Script ᦕ ผ ຜ ဖ ၽ /pʰ/ /pʰ/
未编码
File:Lanna-26.png ᨺ Template:Script ᦚ ฝ ຝ ၾ /f/ /f/
File:Lanna-27.png ᨻ Template:Script 前音Template:Script

介音Template:Script

一个未编码形式

ᦗ พ ພ ဗ (ၿ) /b/ /p/ 低
File:Lanna-28.png ᨼ Template:Script ᦝ ฟ ຟ /v/ /f/
File:Lanna-29.png ᨽ Template:Script ᦘ ภ (ຠ) ဘ (ꧤ) /bʱ/ /pʰ/
File:Lanna-30.png ᨾ Template:Script ᦙ ᧄ ม ມ မ မ /m/ /m/
Template:Script
File:Lanna-31.png ᨿ Template:Script ᦍ ย ຍ ယ ယ /j/ /j/ 低
File:Lanna-44.png ᩀ Template:Script 韵尾Template:Script ᦊ ຢ /ʄ/ /j/ 高
File:Lanna-32.png ᩁ Template:Script 前音Template:Script [5]
介音Template:Script
ᦣ ร ຣ ရ ရ /r/ /h/,外来语中/l/ 低
File:Lanna-42.png ᩂ ฤ /r̩/ /lɯ/?
File:Lanna-33.png ᩃ Template:Script 介音Template:Script ᦟ ล ລ လ လ /l/ /l/ 低
Template:Script
File:Lanna-43.png ᩄ ฦ /l̩/ /lɯ/
File:Lanna-34.png ᩅ Template:Script ᦞ ᧁ ว ວ ဝ ဝ /w/ /v/ 低
File:Lanna-35.png ᩆ Template:Script ᦉ ศ (ຨ) /ɕ/ /s/ 高
File:Lanna-36.png ᩇ Template:Script ษ (ຩ) /ʂ/
File:Lanna-37.png ᩈ Template:Script ส ສ သ သ /s/
Template:Script (ႀ)
File:Lanna-38.png ᩉ Template:Script ห ຫ ဟ ႁ /h/ /h/
File:Lanna-39.png ᩊ Template:Script ฬ (ຬ) ဠ ꩮ /ɭ/ /l/ 低
N3238 未编码
File:Lanna-40.png ᩋ Template:Script 介音Template:Script ᦀ อ ອ အ ဢ /ʔ/ /ʔ/ 高
File:Lanna-41.png ᩌ Template:Script ฮ ຮ /ɦ/ /h/ 低

数字

阿拉伯数字 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
新傣文数字 ᧐ ᧑ ᧒ ᧓ ᧔ ᧕ ᧖ ᧗ ᧘ ᧙
老傣文俗体数字 ᪀ ᪁ ᪂ ᪃ ᪄ ᪅ ᪆ ᪇ ᪈ ᪉
老傣文经体数字 ᪐ ᪑ ᪒ ᪓ ᪔ ᪕ ᪖ ᪗ ᪘ ᪙
泰文数字 ๐ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙
寮语数字 ໐ ໑ ໒ ໓ ໔ ໕ ໖ ໗ ໘ ໙
缅文数字 ၀ ၁ ၂ ၃ ၄ ၅ ၆ ၇ ၈ ၉

Unicode

老傣文区段共包含了144个码位(U+1A20-U+1AAF),其中127个码位已分配字符。详细列表如下: Template:Unicode chart Tai Tham

注释

  1. ^ “勐”在泰国有“府治、府治县、省会”的引申义,故“勐文”有“城里文字”之意。

参考文献

外部连结

字体

我们为您提供服务需要使用Cookie。使用我们的服务即表示您同意我们使用Cookie。