跳至內容

老傣仂文

出自云南百科
(重新導向自西双版纳老傣文)

Template:Infobox WS

老傣仂文(又叫曇文、勐文、曇摩文、蘭納文;Unicode:傣曇文)是書寫傣仂語、傣艮語、北泰語的元音附標文字文字,曾爲蘭納王國(公元1262至1558)的官方語文之一(另外還通行一種源於Template:Tsl的文字)。創製之初僅用於宗教活動,稱之為曇摩(傣仂語:Template:Script,新傣仂文:ᦒᧄ [tʰam])文。

名稱

老傣文在其使用區域(包括泰國北部)被稱爲曇摩文(傣仂語:Template:Script;Template:Lang-nod)、勐文(Template:Lang-nod;Template:Script)[註 1]或傣曇文。在傣仂語中也存在對此文字的自稱(老)傣仂文(Template:Script,tʷo Daiq͡y lɯ꜂),在寮國也存在自稱佬曇文(Template:Script,tʷo Laːw꜀ Dhamm̶a̶)。同時,在漢語中還存在(老)西雙版納傣文的他稱,在泰語中也存在蘭納文、蘭納曇文(泰語:อักษรธรรมล้านนา;派汶:àk-sɔ̌ɔn Tam Láan-naa)等他稱。在制定Unicode標準時,中方派去的傣族學者希望將Unicode區塊命名爲「老西雙版納傣文」(OLD XISHUANG BANNA DAI)[1]、「老傣仂文」(OLD TAI LUE)[2],寮方推舉「佬曇文」(LAO THAM)[3]緬方由於國內經濟和內戰問題未能聯繫到東撣邦的傣痕族學者故只提輔助性意見[4],代表泰方的西方學者推舉「蘭納文」(LANNA)這一他稱[5](泰語沒有使用老傣文書寫的歷史,而使用老傣文書寫的北泰語將其稱作「傣曇文」)。

早期的Unicode提案命名爲「蘭納文」,最後採納了「傣曇文」作爲區塊名稱。[6][7]

使用區域

用蘭納文書寫的語言主要有:

  • 泰國北部的北泰語,又稱蘭納語,自稱傣阮語([taj˧ ɲuːən˧])(Kham Mueang, Template:Script, [kam˧ mɯːəŋ˧])。這種語言和泰語十分接近,有600萬人使用。但是現在已經改用泰文來書寫。
  • 傣仂語,又稱西雙版納傣語。有70萬人使用。原本使用蘭納文。傣泐人是跨境民族,分居於中華人民共和國、寮國、泰國、緬甸,由於中國文化大革命等運動的迫害,原居於西雙版納的傣泐紛紛遷徙到他國。中華人民共和國1954年在原文字基礎上進行了修改,新文字稱爲新傣仂文;中華人民共和國境外的傣泐人有的改用寮文,有的改用泰文。
  • 緬甸撣邦的傣艮(昆)語。有12萬人使用。蘭納文是這種語言的唯一文字。

字母表

輔音

蘭納體老傣文 艮體
全陰調 陰聲調 陽聲調 陰聲調
前爆 全淸 次淸 淸擦音 全濁 濁擦音 梵語濁送氣 鼻音 淸鼻
File:Lanna-1.png
kǎ
/k/
高
File:Lanna-2.png
khǎ
/x/
高
File:Lanna-3.png
khǎ
/x/
高
File:Lanna-4.png
ka᷇
/k/
低
File:Lanna-5.png
kha᷇
/x/
低
File:Lanna-6.png
kha᷇
/x/
低
File:Lanna-7.png
nga᷇
/ŋ/
低

ngǎ
/ŋ/
高
File:Lanna-8.png
chǎ
/t͡ɕ/
高
File:Lanna-9.png
sǎ
/s/
高
File:Lanna-10.png
cha᷇
/t͡ɕ/
低
File:Lanna-11.png
sa᷇
/s/
低
File:Lanna-12.png, File:Lanna-jh-Lue.png
sa᷇
/s/
低
File:Lanna-13.png
nya᷇
/ɲ/
低
Template:Script
nyǎ
/ɲ/
高
File:Lanna-14.png
la tǎ
/t/
高
File:Lanna-15.png, File:Lanna-ratha-Lue.png
la thǎ
/tʰ/
高
使用File:Lanna-17.png File:Lanna-15-5.png
la tha᷇
/tʰ/
低
File:Lanna-16.png
la na᷇
/n/
低
File:Lanna-17.png
dǎ
/d/
中
File:Lanna-18.png
tǎ
/t/
高
File:Lanna-19.png
thǎ
/tʰ/
高
File:Lanna-20.png
ta᷇
/t/
低
File:Lanna-21.png
tha᷇
/tʰ/
低
File:Lanna-22.png
na᷇
/n/
低

nǎ
/n/
高
File:Lanna-23.png
bǎ
/b/
中
File:Lanna-24.png
pǎ
/p/
高
File:Lanna-25.png
phǎ
/pʰ/
高
File:Lanna-26.png
fǎ
/f/
高
File:Lanna-27.png
pa᷇
/p/
低
File:Lanna-28.png
fa᷇
/f/
低
File:Lanna-29.png
pha᷇
/pʰ/
低
File:Lanna-30.png
ma᷇
/m/
低

mǎ
/m/
高
未分類
File:Lanna-31.png
ya᷇
/ɲ/
低
File:Lanna-44.png
yǎ
/j/
中
File:Lanna-32.png
ha᷇
/h/
低
File:Lanna-33.png
la᷇
/l/
低
File:Lanna-34.png
wa᷇
/w/
低
File:Lanna-35.png
sǎ
/s/
高
File:Lanna-36.png
sǎ
/s/
高
File:Lanna-37.png
sǎ
/s/
高
File:Lanna-38.png
hǎ
/h/
高
File:Lanna-39.png
la᷇
/l/
低
File:Lanna-40.png, File:Lanna-a.png
ǎ
/ʔ/
中
File:Lanna-41.png
ha᷇
/h/
低
File:Lanna-lae.png, File:Lanna-lae-Lue.png
lāe
/lɛ̄ː/
File:Lanna-na.png
nā
/nāː/
File:Lanna-ss.png
sǒr sǒng ho᷇ng
/sɔ̌ː sɔ̌ːŋ hɔ᷇ːŋ/
File:Lanna-nyny.png
nya᷇ nya᷇
/ɲa᷇ʔ ɲa᷇ʔ/
File:Lanna-rarong.png
ra rōng
/la᷇.hōːŋ/
File:Lanna-42.png
lu᷇e
/lɯ᷇ʔ/
File:Lanna-43.png
lūe
/lɯ̄ː/

元音

符號

File:Lanna word mang-galasutta.svg
maṅgala
File:Lanna word ma-nggalasutta.svg

後鼻音符號(Template:Script  )可以放在任何一個輔音上,作用不同,如「Template:Script 」(maᵑ̇gaˡa讀作mang ga la)、「Template:Script  」(magaᵑ̇ˡa讀作ma ngga la)、「Template:Script  」(magaˡaᵑ̇讀作ma ga lang);要書寫「ma ga ngla」或「ma gang la」,必須把「l」寫成獨立的字:「Template:Script」(ma ga ngˡa)、「Template:Script」(ma gaᵑ̇ la)。

梵語鼻化符號(Template:Script)用在長aː上則在梵傣對音中表示m尾音,在模仿梵語讀音時讀做ng尾音,此外:

  • 在景棟語中,用在其它元音(如短i)上一律讀做ng尾音;
  • 在淸邁語中,用在短a上讀做ng尾音,如遇聲母帶有下加字ᵚ時候還可用來與下加字ᵚ共同強調聲母自帶短元音o(此時不添加任何韻尾)。

「Template:Script/禁讀」(英語:Ra-Haam)符號是Martin Husken在Unicode中做的一個碼位,卽可以景洪和景棟的前字R鼻尾,也可在淸邁用作懶音符或在景洪和景棟用作懶音符的一種形式,景洪和景棟的另一種懶音符則用「痕-仂止音符」(Template:Script )表達,形狀類似後鼻音符號的淸邁字形。

後鼻音符號 前字r鼻尾 懶音
編碼 字形 編碼 字形 編碼 字形
景洪 Template:Script [7] 介於๘和ꞔ̛之間[2] Template:Script [5][8] Template:Script Template:Script Template:Script [7] Template:旋轉 Template:旋轉
景棟 ๎ s
淸邁 File:Lanna unslid mai kang lai.svg 無 無 ʂ 無

對比

老傣文 新傣文 Template:Link-th 緬甸系 古音構擬 現代傣仂語音
蘭納體 傣艮體 下標 特殊 字母 韻尾 泰文 寮;zh-hk:老撾文 緬文 傣繃文 IPA 高低
File:Lanna-1.png ᨠ Template:Script ᦂ ᧅ ก ກ က ၵ /k/ /k/ 高
File:Lanna-2.png ᨡ Template:Script ᦃ ข ຂ ခ ၶ /kʰ/ /x/
File:Lanna-3.png ᨢ Template:Script ฃ /x/
File:Lanna-4.png ᨣ Template:Script ᦅ ค ຄ ဂ (ၷ) /g/ /k/ 低
File:Lanna-5.png ᨤ Template:Script ᦆ ฅ /ɣ/ /x/
File:Lanna-6.png ᨥ Template:Script ฆ Template:Script ဃ (ꧠ) /gʱ/
File:Lanna-7.png ᨦ Template:Script 韻尾Template:Script

韻尾Template:Script

ᦇ ᧂ ง ງ င င /ŋ/ /ŋ/
File:Lanna-8.png ᨧ Template:Script ᦈ จ ຈ စ ၸ /c/ /ts/ 高
File:Lanna-9.png ᨨ Template:Script ฉ (ຉ) ဆ (ꧡ) /cʰ/ /s/
File:Lanna-10.png ᨩ Template:Script ᦋ ช ຊ ဇ (ꩡ) /ɟ/ /ts/ 低
File:Lanna-11.png ᨪ Template:Script ᦌ ซ (ၹ) /z/ /s/
File:Lanna-12.png ᨫ Template:Script ฌ (ຌ) ဈ (ꧢ) /ɟʱ/
未編碼
File:Lanna-13.png ᨬ Template:Script 前音File:Lanna-nyny.png ญ (ຎ) ည ၺ /ɲ/ /j/
File:Lanna-14.png ᨭ Template:Script 使用

端組

使用

端組

ฏ (ຏ) ဋ (ꩦ) /ʈ/ /t/ 高
File:Lanna-15.png ᨮ Template:Script 介音Template:Script

一個未編碼形式

ฐ (ຐ) ဌ (ꩧ) /ʈʰ/ /tʰ/
File:Lanna-17.png ᨯ Template:Script ᦡ ᧆ ด ດ (ၻ) /ɗ/ /d/
使用

端組

使用

端組

ฑ (ຑ) ဍ (ꩨ) /ɖ/ /t/ 低
File:Lanna-15-5.png ᨰ Template:Script ฒ (ຒ) ဎ (ꩩ) /ɖʱ/ /tʰ/
File:Lanna-16.png ᨱ Template:Script ณ (ຓ) ဏ (ꧣ) /ɳ/ /n/
File:Lanna-18.png ᨲ Template:Script ᦎ 使用

ᧆ

ต ຕ တ တ /t/ /t/ 高
File:Lanna-19.png ᨳ Template:Script ᦏ ถ ຖ ထ ထ /tʰ/ /tʰ/
File:Lanna-20.png ᨴ Template:Script ᦑ ท ທ ဒ (ၻ) /d/ /t/ 低
File:Lanna-21.png ᨵ Template:Script ᦒ ธ (ຘ) ဓ (ꩪ) /dʱ/ /tʰ/
File:Lanna-22.png ᨶ Template:Script ᦓ ᧃ น ນ န ၼ /n/ /n/
N3238 未編碼 字形介於Template:Script、Template:Script之間,文檔中未舉例,故來源未知。 /naa/?/ɳna/? /n/
File:Lanna-23.png ᨷ Template:Script ᦢ Template:Script

ᧇ

บ ບ (ၿ) /ɓ/ /b/ 高
Template:Script
File:Lanna-24.png ᨸ Template:Script ᦔ ป ປ ပ ပ /p/ /p/
File:Lanna-25.png ᨹ Template:Script ᦕ ผ ຜ ဖ ၽ /pʰ/ /pʰ/
未編碼
File:Lanna-26.png ᨺ Template:Script ᦚ ฝ ຝ ၾ /f/ /f/
File:Lanna-27.png ᨻ Template:Script 前音Template:Script

介音Template:Script

一個未編碼形式

ᦗ พ ພ ဗ (ၿ) /b/ /p/ 低
File:Lanna-28.png ᨼ Template:Script ᦝ ฟ ຟ /v/ /f/
File:Lanna-29.png ᨽ Template:Script ᦘ ภ (ຠ) ဘ (ꧤ) /bʱ/ /pʰ/
File:Lanna-30.png ᨾ Template:Script ᦙ ᧄ ม ມ မ မ /m/ /m/
Template:Script
File:Lanna-31.png ᨿ Template:Script ᦍ ย ຍ ယ ယ /j/ /j/ 低
File:Lanna-44.png ᩀ Template:Script 韻尾Template:Script ᦊ ຢ /ʄ/ /j/ 高
File:Lanna-32.png ᩁ Template:Script 前音Template:Script [5]
介音Template:Script
ᦣ ร ຣ ရ ရ /r/ /h/,外來語中/l/ 低
File:Lanna-42.png ᩂ ฤ /r̩/ /lɯ/?
File:Lanna-33.png ᩃ Template:Script 介音Template:Script ᦟ ล ລ လ လ /l/ /l/ 低
Template:Script
File:Lanna-43.png ᩄ ฦ /l̩/ /lɯ/
File:Lanna-34.png ᩅ Template:Script ᦞ ᧁ ว ວ ဝ ဝ /w/ /v/ 低
File:Lanna-35.png ᩆ Template:Script ᦉ ศ (ຨ) /ɕ/ /s/ 高
File:Lanna-36.png ᩇ Template:Script ษ (ຩ) /ʂ/
File:Lanna-37.png ᩈ Template:Script ส ສ သ သ /s/
Template:Script (ႀ)
File:Lanna-38.png ᩉ Template:Script ห ຫ ဟ ႁ /h/ /h/
File:Lanna-39.png ᩊ Template:Script ฬ (ຬ) ဠ ꩮ /ɭ/ /l/ 低
N3238 未編碼
File:Lanna-40.png ᩋ Template:Script 介音Template:Script ᦀ อ ອ အ ဢ /ʔ/ /ʔ/ 高
File:Lanna-41.png ᩌ Template:Script ฮ ຮ /ɦ/ /h/ 低

數字

阿拉伯數字 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
新傣文數字 ᧐ ᧑ ᧒ ᧓ ᧔ ᧕ ᧖ ᧗ ᧘ ᧙
老傣文俗體數字 ᪀ ᪁ ᪂ ᪃ ᪄ ᪅ ᪆ ᪇ ᪈ ᪉
老傣文經體數字 ᪐ ᪑ ᪒ ᪓ ᪔ ᪕ ᪖ ᪗ ᪘ ᪙
泰文數字 ๐ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙
寮語數字 ໐ ໑ ໒ ໓ ໔ ໕ ໖ ໗ ໘ ໙
緬文數字 ၀ ၁ ၂ ၃ ၄ ၅ ၆ ၇ ၈ ၉

Unicode

老傣文區段共包含了144個碼位(U+1A20-U+1AAF),其中127個碼位已分配字符。詳細列表如下: Template:Unicode chart Tai Tham

註釋

  1. ^ 「勐」在泰國有「府治、府治縣、省會」的引申義,故「勐文」有「城裡文字」之意。

參考文獻

外部連結

字體

Cookies 幫助我們給予服務內容。依您有使用我們的服務,代表您同意我們使用 cookies。